Sistem računovodstvenih podataka na poljoprivrednim gazdinstvima u Republici Srbiji –FADN (Farm Accountancy Data Network

U uslovima poslovanja današnjice sve je važnije voditi računa o svim aspektima prozvodnje, a pre svega o ekonomskim pokazateljima poslovanja poljoprivrednog gazdinstva. Ozbiljni proizvođači, koji su u sistemu PDV imaju svoj sistem vođenja evidencije na poljoprivrednom gazdinstvu, dok većina proizvođača koji imaju potrncijal i proizvodnju koja se ne može zanemariti, trenutno se nalaze u situaciji da sporadično vode neku evidenciju po sopstvenom nahođenju, jer jedinstvenog sistema,  za vođenje evidencije i računovodstvenih podataka do sad, u Srbiji nije bilo.

Sve zemlje članice EU imaju jedinstven sistem za praćenje knjigovodstvenih podataka na poljoprivrednim gazdinstvima (skraćeno FADN), koji se sprovodi po jedinstvenoj metodologiji  od 1965. godine.

Jedan od uslova i zadataka naše zemlje na putu približavanja Srbije Evropskoj uniji je i uspostavljanje jedinstvenog sistema evidencije računovodstvenih podataka na poljoprivrednim gazdinstvima. Zahvaljujući ovakvom sistemu za praćenje određenih ekonomskih pokazatejla, podaci koji će se pratiti na poljoprivrednim gazdinstvima biće uporedivi za poljoprivredna gazdinstva u Srbiji, ali i u regionu, pa i u Evropi.

FADN je jedinstven sistem mikroekonomskih podataka, na osnovu kog se omogućava sagledavanje svih aspekata poljoprivredne proizvodnje, koja je prioritetna na gazdinstvu. Sagledavanjem svih aspekata,  mogućih propusta i uspešnost proizvodne, jedan je od uslova za  uspešno upravljanje poljoprivrednim gazdinstvima.

Sistem računovodstvenih podataka na poljoprivrednim gazdinstvima  u Republici Srbiji (skraćeno FADN), temelji se na godišljem prikupljanju računovodstvenih podataka prema jedinstvenoj  FADN metodologiji.

Ono što je važno istaći je to da je vođenje evidencije na poljoprivrednim gazdinstvima i učešće u FADN sistemu  dobrovoljno.

Prikupljanje podataka se vrši sa određenog broja poljoprivrednih gazdinstava, koja predstavljaju reprezentativni uzorak za svaku zemlju članicu EU, pa tako i za Republiku Srbiju. Reprezentativni uzorak treba da obuhvati: poljoprivredna gazdinstva iz različitih regiona , da obuhvati sve vrste poljoprivredne proizvodnje koje su zastupljene u našoj zemlji i da obuhvati gazdinstva određene ekonomske kategorije, odnosno ona koja su tržišno orjentisana i poljoprivredna proizvodnja im je primarna delatnost.

Pred kraj 2011.godine u Srbiji je pokrenut Pilot projekat FADN, pod pokroviteljstvom Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, a finansiran od strane Evropske unije,  gde je u prvoj godini realizacije projekta uključeno oko 40 poljoprivrednih gazdinstava. Na ovim poljoprivrednim gazdinstvima, takođe, prate se i podaci za 2012.godinu. Plan je da se u 2013.godini značajno proširi taj broj. Primera radi u Evropskoj uniji u FADN sistemu je oko 80.000 poljoprivrednih gazdinstava.

FADN sistem podrazumeva praćenje podataka u toku poslovne godine, po mesecima, ili čak po danima, na poljoprivrednim gazdinstvima koja su uključena u sistem. Domaćini uključenih poljoprivrednih gazdinstava popunjavaju FADN upitnik, koji je vrlo sličan sa upitnicima koji se koriste u Evropskoj uniji, ali je prilagođen i specifičnostima Srbije.

Period za vođenje knjigovodstva po FADN metodologiji je jedna kalendarska godina. Na početku godine nosioci/ rukovodioci- menadžeri uključenih poljoprivrednih gazdinstava uz pomoć poljoprivrednih savetodavaca popunjavaju FADN upitnike o osnovnim podacima gazdinstva, o zalihama i obavezama koje se prenose iz predhodne godine. Upinici su zapravo sastvaljeni od jednog broja formulara sa uputstvima za ispunjavanje odgovarajućih podataka. U upitnike se još upisuju i osnovni podaci o savetodavcu, setvena struktura, stoka, zemljišta sa ograničenim prinosima, radna snaga, višegodišnji zasadi, prateći objekti, mehanizacija i oprema, opšti troškovi, dugovi na početku obračunskog perioda, rezerve kupljenog materijala, upotreba zemljišta, subvencije  i slično. Na kraju kalendarske godine, u popisne liste unose se izmene koje su se dogodile od početka obračunskog perioda. Završni popis na kraju kalendarske goodine ujedno predstavlja i početni popis za narednu godinu.

Metodologija FADN pruža mogućnost izračunavanja velikog broja ekonomskih pokazatelja, na primer: ukupan prihod, ukupne varijabilne troškove, amortizaciju, bruto i neto dodatu vrednost, dohodak, osnovna sredstva, promenu vrednosti vlastitog kapitala, bruto i neto investicije, novčani tok i maržu pokrića.

Uspostavljanje računovodstvenih podataka na farmama u Republici Srbiji ne treba shvatiti samo kao obavezu koju Srbija treba da ispuni u masi usklađivanja sa Evropskom unijom, jer FADN podaci, koji se prikupljaju na gazdinstvima su veoma važni i za poljoprivredne proizvođače, jer  na bazi praćenja podataka na svom poljoprivrednom gazdinstvu mogu da tačno vide kako posluju, da se porede sa gazdinstvima slične veličine i orijentacije u zemlji i regionu, da preciznije i kvalitetnije donose poslovne odluke i da na taj način napreduju i ostvare dobrobit za svoje gazdinstvo. Stoga je važno da  što veći broj poljoprivrednih proizvođača uzme aktivno učešće i uključi se u sistem praćenja računovodstvenih podataka na svojim gazdinstvima,  na što širem području naše zemlje.